Zintuigen en andere gevoelige zaken

Dieren voelen, ruiken, zien en horen vaak veel beter dan de mens. Hun zintuigen zijn bijzonder goed ontwikkeld. Ze zien zelfs andere kleuren dan de mens. Ingenieurs, wetenschappers en biologen dromen er van al die geheimen ooit te ontrafelen en te imiteren. Zal de mens het ooit lukken die dierentrucjes na te kunnen bootsen? Ik denk het niet.

IK HEB EEN OOGJE OP JOU....
Een samengesteld oog of facetoog is een oogsoort die bij insecten voorkomt. Het bestaat uit enige tientallen tot enige tienduizenden (bv. bij libellen) nagenoeg identieke lichtdetectors die naast elkaar liggen en samen min of meer een gedeelte van een bol vormen. Op deze wijze kan het insect zich een beeld vormen van dat gedeelte van de ruimte om zich heen waar de lichtopeningen van de afzonderlijke facetten van het oog naar toe wijzen. De facetogen zijn vooral goed ontwikkeld bij insecten die op het gezicht jagen, en bij goede vliegers die voldoende moeten kunnen zien om obstakels te ontwijken: libellen, vliegen, sommige soorten kevers.

HONINGBIJEN HOUDEN HET NEST KOEL
Honingbijen houden hun nest op een ingenieuze manier koel. Ze spelen zelf voor airconditioner. Werkbijen regelen de temperatuur door, wanneer het te warm wordt, hete lucht het nest uit te waaieren. Wordt het te koud, dan kruipen ze juist heel dicht bij elkaar om van de metabolische warmte gebruik te maken.
 

WIE IS DE BAAS IN MUIZENLAND?
In de muizenfamilie kent men een bepaalde rangorde. Omdat niet elke muis dit accepteert wordt er soms behoorlijk gevochten. Snorharen en wenkbrauwen worden dan afgebeten. Dat is een zware handicap voor de muis, omdat juist die gevoelige uitsteeksels van belang zijn voor de oriëntatie op zijn voedseltocht. Deze maakt hij vaak in het donker en prent zich daarbij de route en evt. obstakels zo vast in, dat hij op den duur volkomen geprogrammeerd zijn weg aflegt. Neemt men van dat pad een obstakel weg, waar hij altijd overheen sprong, dan blijkt hij op die plaats alsnog een sprongetje te maken.

ALS JE GEEN GOEIE OGEN IN JE HOOFD HEBT DAN KIJK JE GEWOON MET JE BENEN
De hooiwagen kan niet zo goed zien. Hij beschikt over een ander middel om zijn prooi te kunnen signaleren. Die zitten in de poten, waartussen het lichaam op een ideale manier verend is opgehangen. De kaakpoten en het tweede paar looppoten zijn voorzien van zintuigen waarmee hij geur kan waarnemen.
In de poten zitten zenuwknopen, waarmee ze in geval van gevaar een poot los kunnen laten. De poot blijft nog even doorbewegen, en de aanvaller wordt op een dwaalspoor gebracht. Dat geeft de hooiwagen mooi de kans om te ontvluchten. Zijn poot groet niet meer aan maar dat gemis merkt hij nauwelijks. Hij kan ook een schadelijke stof afscheiden die hem onsmakelijk maakt voor de vijand. Er zijn soorten die dit chemische wapen wel 25 centimeter weg kunnen spuiten.

WAT PROEVEN M'N POOTJES NOU????
Vlinders proeven niet met hun tong maar zintuigcellen die in de haartjes aan de poten zitten.
 

SNELCURSUS KREKEL-GETSJIRP
Alleen mannetjeskrekels kunnen tsjirpen. Hun voorvleugels zijn zó gevormd dat ze geluid kunnen maken. Aan de onderkant van de rechtervleugel zit een rij kleine tandjes. Daarmee strijkt de krekel over een richel op de onderliggende linkervleugel. De voorvleugels gaan daardoor trillen. Die trillingen zorgen voor het mooie krekelgeluid. De mannetjes tsjirpen trouwens niet zomaar voor de gezelligheid. Ze lokken er vrouwtjes mee. Om er zeker van te zijn dat genoeg vrouwtjes zijn liefdeslied horen, tilt het mannetje tijdens het tsjirpen de voorvleugels op. Dat zorgt ervoor dat het geluid extra ver te horen is. Vreemd genoeg zit het 'oor' van krekels in hun voorpoten.

WORMENBLUES... EEN TRIEST VERHAAL !
Geen enkel zoogdier heeft zoveel tastorganen als de mol. Op zijn slurfvormige snuit heeft hij al honderden pukkeltjes, die stuk voor stuk bundels uiteinden van zenuwen bevatten. Op de huid van zijn buik zitten ook tastorganen. De buik kan trillingen waarnemen als er bijv. een regenworm in de buurt is. Hij bijt de kop van de regenworm af en legt ze daarna op een hoopje waar de dieren in elkaar krinkelen. Ze blijven wel in leven, de kop groeit er op den duur weer aan maar voorlopig kunnen ze even niet ontkomen.
 

WAT EEN BLINDE MOL IS DAT
De mol is zo goed als blind omdat hij zijn ogen nauwelijks hoeft te gebruiken onder de grond. zijn ogen zijn net speldenknopjes. Wel heeft hij flinke naar buiten geplaatste klauwen om gangen te graven. Hij schept de grond opzij, af en toe wordt de grond naar boven gewerkt. Klepjes in neusgaten en ooropeningen zorgen ervoor dat er geen grond kan binnen dringen. Dit is goed te zien op grasveldjes. Zijn haren staan loodrecht in de huid. Zo kan hij voor- en achteruit kruipen zonder dat hij zich ‘tegen de haren in strijkt. Op de verlengde snuit zitten zeer gevoelige tastorganen die bij de jacht goed van pas komen.
 

IK RUIK JE AL OP KILOMETERS AFSTAND HOOR ....;-)
Zo’n 20.000 reukzintuigcellen en 40.000 zenuwvezels zitten er op de antennen van bepaalde soorten vlinders. Dankzij die cellen kan een onvoorstelbaar klein deeltje van een geurstof op kilometers afstand worden waargenomen.
Het vrouwtje heeft 1/10.000 gram van een bepaalde lokgeurstof in het lichaam en scheidt daarvan een heel klein gedeelte af. Zo goed als niets dus eigenlijk. En toch wordt dat miniem kleine beetje lokstof door het mannetje zelfs op 11 kilometer afstand waargenomen, is uit proefnemingen met de zijdevlinder gebleken.
 

COLOUR MY LIFE BEAUTIFUL
Insecten kunnen met hun facetogen haast alzijdig om zich heen kijken maar kunnen geen details of diepten zien. Hun ogen zijn wel erg gevoelig voor contrasten en kunnen daardoor wel bewegingen waarnemen.
Meeuwen kunnen 4 kleuren zien, de mens slechts 3 kleuren.
Bijen kunnen 3 kleuren waarnemen; ultraviolet, blauw en groen.
Kikkers kunnen geen vormen waarnemen, alleen kleuren en bewegingen.
 

TRIL MAAR ALS JE ME NODIG HEBT
Muizen maken gebruik van geluidstrillingen, onhoorbaar voor het menselijke oor. Als jonge bosmuizen in gevaar zijn of verdwaald zijn, zenden zij een ultrasone noodkreet uit die moeder onmiddellijk tot actie brengt.
 

HANDIG HOOR, 8 POTEN, JE KAN ER NOG EENS EENTJE BREKEN
Spinnen hebben altijd acht poten, die veel groter zijn dan hun lijf. Hun hele lichaam is meestal bedekt met zintuigharen die deel uitmaken van het zenuwstelsel. Daarmee kan de spin zich in zijn omgeving oriënteren en kan hij prooidieren of gevaar ontdekken. De opmerkelijkste monddelen zijn de gifkaken.
 

MAAR 8 OGEN IN JE KOP?????? WAT MOET JE DAAR NOU WEER MEE.
De meeste spinnen hebben 8 ogen. Meestal kunnen alleen de 2 hoofdogen goed zien. De ogen van spinnen zitten niet altijd op dezelfde plaats en verschillen ook van sterkte en lichtsterkte. De stand van de ogen is grotendeels aangepast aan de jacht- of vangmethoden. Er zijn ook spinnensoorten met 6 ogen. Het zwakke gezichtsvermogen wordt ruimschoots gecompenseerd door een goed vibratiezintuig. De webdraden fungeren niet alleen als vangapparaat, maar doen ook dienst als soort telefoondraden waarover verschillende berichten kunnen worden meegedeeld en ontvangen.  
 

MUZIEK MAKEN MET JE VLEUGEL
De meeste sprinkhanen produceren geluid door hun vleugels tegen hun achterpoten te wrijven. Krekels doen het door hun vleugels tegen elkaar te wrijven. De geluidsproductie wordt versterkt door rijen knobbeltjes of stekeltjes op de vleugels en/of poten. De oren, of beter gehoororganen, bevinden zich bij veldsprinkhanen op het achterlijf en bij krekels en sabelsprinkhanen in de voorpoten. Ze zijn zodanig verbonden dat de insecten elkaar op het gehoor kunnen lokaliseren. Ze kunnen de oren in een bepaalde hoek opstellen, zodat ze richting en afstand van de seinende soortgenoot waargenomen kan worden.  
 

CONTACTLENZEN OVERBODIG VOOR DE REGENWORM
Regenwormen hebben geen ogen of oren, geluid nemen zij waar via zenuwcellen die de lichtste trilling opvangen, licht registreren zij via andere gevoelige cellen.
De regenworm heeft geen ogen en oren. Dat heeft hij ook niet nodig want hij leeft voornamelijk onder de grond. D.m.v. lichtgevoelige cellen merken ze geluid en licht op. Mocht je tijdens het spitwerk in de tuin een regenworm in tweeën hakken, dat is dit helemaal niet erg. Beide delen leven vrolijk verder als aparte regenworm. Ze zorgen onder de grond voor goede beluchting en ze zorgen voor het opruimen van bladafval en plantenresten door hun eetactiviteiten.
 

WAT VANGT MIJN SLUIER NOU WEER OP????
Uilen kunnen prima zien, maar hun gehoor is veel belangrijker. Met hun sluier van veren rondom hun ogen vangen ze geluiden op. Daardoor kunnen ze hun prooi al op grote afstand waarnemen zonder ze te zien. 

EVEN EEN GOLFJE DE LUCHT IN GOOIEN
Iedere vleermuis maakt tijdens het vliegen doorlopend geluid. De vleermuis kan slecht zien in het donker, maar lost deze tekortkoming op door gebruik te maken van sonar. Onafgebroken zendt hij geluidssignalen uit, die zo hoog zijn dat de mens het niet kan horen. Die geluidgolven botsen tijdens het vliegen tegen een prooi aan; de golven worden weerkaatst en de vleermuis vangt de golven weer op. Hij weet dan dat daar of een prooi of een barrière is waar hij of omheen of overheen moet vliegen of waar de prooi zich bevindt.
Vleermuizen zenden ultrasone pulsen uit, maar zij gebruiken ook andere technieken. Zo kunnen zij hun lichaam, hun hoofd of hun oorschelpen heen en weer bewegen. Daarmee kunnen ze een verbetering van de ruimtelijke informatie bereiken (in afstand en locatie) en in een betere resolutie. Ze kunnen ook de frequentie van het uitgezonden geluid variëren.
 

EEN TRAPEZE-ACT AAN JE PLAFOND
Een vlieg heeft zes poten. Aan elke poot zitten klauwen, zuignapjes en haartjes. Die zorgen er voor dat de vlieg overal aan blijft hangen. Het geheim van op de kop staan, zit niet alleen in de klauwtjes maar meer nog in de holle haartjes op de hechtkussentjes. Door de top van die haartjes wordt een kliervocht afgescheiden. Vlak voor de landing maakt de vlieg een buiteling, die niet met het blote oogwaar te nemen is. Hij komt dan neer met zijn kop in tegengestelde richting als waar hij vandaan kwam.
                         
                                       

KOM IN M'N ARMEN......
De hand van de vleermuis is vergroeid tot een skelet waartussen een elastische vlieghuid zit. De duim heeft een klauw. Wanner het de vleermuis niet lukt een prooi rechtstreeks in zijn mond te laten vliegen, vangt hij zijn prooi op met zijn vleugel.

WAAR IS M'N DEODORANT NOU WEER GEBLEVEN?
Cicaden zijn ook bijzonder omdat het de enige insecten zijn die kunnen zweten; heuse zweetklieren bevochtigen de vleugels om ze af te koelen. Veel cicaden scheiden, net zoals luizen, een plakkerig, suikerrijk goedje af, genaamd honingdauw.

BETER LUID DAN MOOI !
De allerluidste cicade is de Afrikaanse cicade, tot 106,7 dB. Veel Amerikaanse cicaden kunnen geluiden produceren tot 100 dB, ongeveer de pijngrens van de mens. Geluidsvolume is belangrijk voor een cicade; het is voor mannelijke dieren namelijk het enige wat de vrouwtjes aantrekt, net zoals (de aanverwante) krekels en kikkers; hoe harder hoe meer gemeenschap. Het geluid maken ze met twee organen die langs elkaar strijken, de zgn. tymbalen; harde, uit chitine opgebouwde organen met een stevige, geribbelde structuur. Ze bevinden zich achteraan de kop, iets voor de plek waar de vleugels bevestigd zitten; het zijn niet-zichtbare organen. Vrouwelijke cicaden hebben weliswaar geen tymbalen, ze kunnen met de vleugels klapgeluiden maken. Iedere cicade heeft een eigen zang, en de frequenties hangen veelal af van de temperatuur omdat insecten sneller worden als het warm is; ze zijn koudbloedig.