~*~ Kerstmis ~*~

 

  

Vrede die met bloed betaald wordt
roept een haat op die verslindt.
Echte vrede kan men krijgen
daar waar de kanonnen zwijgen
en de liefde overwint.

Vrede kan men niet bereiken
rond een graf waar zoveel mensen
elk nog met hun eigen wensen
door het zwaard werden vermoord.
Echte vrede komt uit liefde voort.
 
25 December was reeds lang vóór onze kerstviering al een feestdag. Het midwinterfeest, ook wel het 'zonnewendefeest' genoemd, werd door de Germanen uitbundig gevierd en wel de geboorte van de onoverwinnelijke zonnegod Mithras. De joelfeesten duurden precies 12 nachten en 13 dagen, vanaf 24 december tot 6 januari, ook wel dertiendag genoemd. Men geloofde, dat de geesten van de overledenen rond deze tijd op aarde rondzwierven en zij, doordat ze boos gestemd waren, er de oorzaak van waren dat de akkers er zo verdord en vruchteloos bij lagen. Dat joeg de mensen behoorlijk schrik aan. Ook liet de zon zich nauwelijks zien, het was de kortste dag van het jaar en men was bang dat de zon niet terug zou komen, met als gevolg geen oogst om van te leven. Men riep de hulp in van de goden Wodan en Frey. Door hen te eren en offers te brengen hoopte men de goden te vriend te kunnen houden en dat de goden er voor zouden zorgen dat de akkers weer vruchtbaar werden. Een vruchtbare akker betekende een gelukkig en voorspoedig nieuw oogstjaar.
 
Vanaf 24 december werden de joelfeesten, 't feest van de nieuwe zon, gehouden en er werden offers in de vorm van gevlochten broden, oogstfruit, noten en wilde zwijnen gebracht aan de Goden. Door alles met groenblijvende takken zoals hulst en maretakken te versieren, probeerde men de vruchtbaarheid ook op te wekken.  Men deed er alles aan om de terugkeer van de zon en de vruchtbaarheid van de akkers gunstig te beïnvloeden.
 
De christenen vonden deze drankgelagen en ware vreetpartijen maar niets en wilden ook dit heidense feest maar wat graag uitbannen. Dit lukte natuurlijk niet. Men hechtte er al eeuwenlang erg veel waarde aan. De christenen hebben er toen noodgedwongen een andere wending aan gegeven en er het huidige kerstfeest voor in de plaats bedacht. En zo blijkt, dat de viering van Kerstmis op 25 december niet toevallig is.
 
De zon staat symbool voor het nieuwe leven. De Christenen vierden met de geboorte van Jezus Christus ook het feest van het Licht. Het voorstel om op juist deze dag de geboorte van Christus te herdenken is verklaarbaar en minder vreemd dan in eerste instantie wordt gedacht. Tijdens de viering van het feest rondom de zonnegod Mithras werden er pakjes gegeven, kaarsen gebrand en bomen versierd. Veel van deze heidense gebruiken werden in de loop van de eeuwen opgenomen in de christelijke gebruiken rondom kerstmis.
 

De legende van Wodan

  

 

Wodan raast tijdens de hevige winterstormen op z'n achtbenige paard Sleipnir boven de wolken. Achter hem volgt het dodenleger. Het zijn Germaanse krijgers die tijdens de strijd op het slagveld zijn gestorven, en zij  hebben daardoor een doodse donkere gelaatskleur gekregen.  In z'n kielzog volgt het dodenleger. Ze zijn op jacht naar de wolf Fenrir. Deze kwaadaardige wolf is op zoek naar de zon. Tijdens de winterzonnewende probeert de gemene wolf Fenrir de zon te verslinden. Wodan probeert Fenrir te pakken te krijgen om hem hiervan te weerhouden. Als de zon werkelijk verslonden wordt, dan is er geen licht en warmte meer op aarde en zal er niets meer kunnen groeien. Gelukkig verjaagt Wodan Fenrir en is daarmee de redder van 'het licht'  Dit is het begin van de heidense joelfeesten.  Wodan wordt daarom geëerd door de heidenen.

á naar boven

 

Kerstfeest

Op de vooravond van kerstmis werd er vroeger in katholiek gezinnen nog niet zo veel gefeest. Alles was netjes opgeruimd. Er werd voorgelezen uit de bijbel of men ging naar de nachtmis s'nachts om 12 uur. Op de eerste kerstdag kwamen alle uitgetrouwde kinderen naar hun ouderhuis om samen het kerstfeest te vieren. Ook nu is dat nog vaak traditie. Men steekt kaarsjes aan en geniet van de warmte en de gezelligheid. Ook de 2e kerstdag is vaak een 'luie dag'. Of men gaat bij elkaar op bezoek, of men kijkt gezellig met de familie naar een film.
In veel huizen staat al vanaf het begin van de de 19e eeuw een kerstboom met gezellige lichtjes.
Op het platteland werd dit, oorspronkelijke heidense, gebruik wat later in de 20eeuw geaccepteerd.
Sinds deze eeuw is het gewoonte geworden om alle familie, buren en vrienden kerstkaarten met de beste wensen voor het nieuwe jaar te sturen.

Als kinderen 'te groot' voor het Sinterklaasfeest worden, kiezen veel mensen er voor om elkaar met kerstmis blij te maken met geschenkjes. De 'kerstman' legt ze op kerstavond onder de boom. Deze manier van kerstfeest vieren komt uit Amerika. Waarschijnlijk hebben Nederlandse emigranten deze traditie in Amerika ooit ingeburgerd.
Sinterklaas werd Santa Claus. De schimmel Americo werd vervangen door ' Rudolp the rendeer".


Het Kerstverhaal in het kort
 
Maria woonde samen met Jozef in de stad Nazareth. Ze was verloofd met de timmerman Jozef. Op een dag werd Maria bezocht door een engel, genaamd Gabriël.  Gabriël vertelde Maria, dat zij binnenkort een zoon zou baren. Gabriël vertelde haar, dat Hij de naam Jezus zou krijgen.Haar zoon zou koning van Israël worden. Maria was erg geschokt, maar kon niets anders doen dan af te wachten. Niet lang daarna merkte Maria dat ze in verwachting was. Het was in de tijd dat Keizer Augustus een volkstelling hield. Alle inwoners van het Romeinse Rijk moesten worden ingeschreven in de plaats waar ze oorspronkelijk vandaan kwamen.
Jozef was een afstammeling van Koning David. Deze woonde in Bethlehem. Daarom vertrok ook Jozef met Maria per ezel naar Bethlehem om zich daar in te laten schrijven.  Maria en Jozef gingen langs alle herbergen om een rustplaats te vinden, want Maria merkte dat de baby zo geboren zou worden. Nergens was plaats voor hen, omdat iedereen op doorreis naar Bethlehem was. Uiteindelijk vonden zij 'n stalletje waar Maria kon rusten. Nog diezelfde nacht beviel Maria van 'n gezonde baby. Ze noemden hem Jezus. Ze wikkelden het kindje in doeken en legden het neer in een kribbetje met stro. 
Enkele herders in de buurt van Bethlehem trokken met hun schapen over de velden. Ineens daalde er een engel boven hen neer en zei: " In Bethlehem is een baby geboren. Je vindt hem in een stal in een kribbetje. Hij is de redder, Christus de Heer, de redder voor alle mensen op aarde."
De herders gingen snel naar Bethlehem en vonden al snel de stal waar de kribbe met het kindje Jezus, met z'n ouders Maria en Jozef. In diezelfde tijd kwamen drie wijze mannen uit het oosten. Aangetrokken en geleid door een fonkelende ster volgden zij de weg naar de stal. Toen ze de stal hadden gevonden, knielden ze eerbiedig voor het kindje neer en aanbaden hem. Ze hadden ook geschenken voor 'de nieuwe koning' meegebracht: goud, wierook en mirre. 

 

De adventstijd

In de Adventstijd verwachten de christenen de komst van Jezus Christus. Symbolisch gezien als het licht in de duisternis. ’Het Latijnse woord Adventus betekent 'komen'. De adventstijd duurt 4 weken. het begint op de zondag tussen 27 november en 3 december en eindigt op kerstavond 24 december.
.Volgens de christelijke traditie staat duisternis voor dood en licht voor leven.Tijdens de 4 weken voor kerstmis, als alles kaal en dor is en de zon het af laat weten, wordt er in veel gezinnen, scholen en kerken een adventskrans opgehangen. Deze krans in de vorm van een ring wordt gemaakt van dennengroen en er worden 4 rode kaarsen opgezet. Vanaf de eerste adventszondag wordt er telkens op zondag één kaars extra aangestoken. Ze staan symbolisch voor het naderende licht. Door extra kaarsen te laten branden geeft men ook aan dat het leven overwinnen zal op de dood.
 

De adventskrans
De oorsprong van de adventskrans is terug te vinden in het heidense zonnerad. De Germanen vierden het zonnewendefeest in de tijd dat de akkers dor waren. Men werkte niet op de akkers maar rustten uit en offerden van alles aan de Goden om hen gunstig te stemmen. de zogeheten ‘winterzonnewende’ – reden voor het heiligste feest van het jaar. Als de zon stilstond, zo dachten de Germanen, ‘werkte’ zij niet. . Door een karrenwiel te versieren met takken groen uit het bos wilde men dit symbolisch kenbaar maken door dit rad op te hangen.

 

De adventskalender

Veel kinderen krijgen een adventskalender. Hierop zitten 25 deurtjes, te beginnen bij 1 december. Elke dag mag er een deurtje worden opengemaakt. Meestal zit er een chocoladefiguurtje achter verstopt. De allerlaatste wordt op 25 december open gemaakt. In de katholiek kerk hangt een kerstkrans met 4 rode kaarsen. Elke zondag wordt er een kaars meer aangestoken ten teken van nadering van Jezus Christus

 


Kerstsymbolen
 

DE KERSTBOOM

Oorspronkelijk heeft de kerstboom, de spar weinig met kerst te maken. Ook dit is een heidens traditioneel gebruik. Al lang voor dat Christus werd geboren werd deze altijd groenblijvende boom al versierd met zonnen, manen en sterren. Ook appels, noten, zaden en eieren werden als offers aan de goden opgehangen. ze werden gezien als symbolen van vruchtbaarheid. In oude graven zijn overblijfselen van fruit en noten gevonden: men al ze om gezondheid, jeugd, goddelijkheid te krijgen. De goden nuttigden ze om hun onsterfelijkheid te behouden.Verschillende volkeren in het oosten gebruikten bomen om kwaad af te weren of om er kracht aan te ontlenen. In Duitsland stond eeuwen geleden al een kerstboom midden op het dorpsplein. In de 17e eeuw werd de boom ook in de woonkamer, vooral in rijke gezinnen,  gehaald.  Eigenlijk is de kerstboom een protestants gebruik.  Maarten Luther was één van de eersten die de kerstboom plaatste. Tegen het einde van de 19e eeuw deed de boom zijn intrede in de katholieke kerken en huizen. De Paus probeerde dit heidense ritueel tegen te gaan, echter zonder succes. De kerstboom werd dus ook gekerstend en staat symbool voor de boom van het paradijs waaraan de 'vruchten des levens' hangen.
Ook zien we tegenwoordig vaak sfeervolle 'levende' kerststallen in de buurt van een kerk of op een dorpsplein waarin het kerstverhaal wordt uitgebeeld.

 
DE KERSTSTAL
De stal van Bethlehem werd in 1223 voor de eerste keer opgesteld door Franciscus van Assisi. Koning Honorius stond  hem toe Jezus' geboorte uit te beelden met behulp van personen die het kerstverhaal uitbeeldden. In een bos in Italië bij Greccio werd de stal gebouwd. Maria, Jozef, de herders en het kindje Jezus moesten het verhaal uitbeelden. Ook werden de os, de ezel en schaapjes er bij gezet. Franciscus droeg zelf, als diaken, de mis op bij de stal. De gelovigen konden nu, net als de herders in Bethlehem,  de kribbe bezoeken. Ook de talrijke kerstspelen, die het kerstevangelie uitbeelden, ontstonden in deze tijd. Al gauw stonden er kribben in vele kerken en kloosters, later ook in scholen en huiskamers.
 

DE KERSTSTAL-VISITE
Waarschijnlijk horen de 3 wijzen, de ezel en de os helemaal niet thuis in de kerstkribbe. Nergens in de bijbel worden zij genoemd door de evangelisten. De kribbe wordt wel genoemd maar of deze in een stal stond is ook maar de vraag. Misschien staat de stal symbool voor de  armoede, die er heerste. In de bijbel wordt wel verhaald over 3 wijzen. dus geen koningen! Men neemt aan dat het 3 sterrenkundigen waren.  Dat dit zo in het kerstverhaal verteld wordt zou kunnen komen door de god Mithras in het heidendom. Hij werd wel nl. wel geboren in een stal en bij zijn geboorte waren wel drie koningen aanwezig.

 
DE MISTLETOE OF DE MARETAK
In de deuropening wordt een maretak gehangen. Als je hieronder staat mag je iemand kussen. Dit gebruik komt uit de volgende legende:
De moeder van zonnegod Baldur,  Frigga, droomde dat als Baldur zou sterven, automatisch al het leven op de aarde zou uitsterven.  Frigga vraagt alle elementen en dieren haar zoon te sparen. Dat beloven ze allemaal,  behalve ..... de maretak.  Frigga was vergeten het deze maretak te vragen. Baldur's  blinde broer Hodur wordt door Loki overgehaald om een maretak naar Baldur te gooien. Baldur sterft hierdoor. De aarde treurt 3 dagen en het ziet er allemaal kaal, uitgedroogd en triest uit.  Frigga huilt bittere tranen Haar tranen groeiden uit tot de maretakbessen. Deze besjes brengen Balder spoedig weer terug in het leven. Vanaf die dag is de maretak het symbool ter bescherming van onheil en gevaar.  Volgens oud gebruik wordt er heden ten dage nog steeds gezoend onder de maretak. Telkens, bij elke kus wordt er een bes verwijderd. Als alle bessen er af waren moest.......Na elke kus werd bovendien een bes verwijderd, en als alle bessen op waren, moest met ophouden met het kussen.
 
HET KERSTGROEN
Als kerstversiering wordt altijd groenblijvende takken gebruikt. Maretak, hulst, dennengroen, vogellijm.

 

DE KERSTKLEUREN
Bij kerstversieringen staat de vaak gebruikte rode kleur symbool voor de terugkeer van de zon door de heidenen. De kleur groen komt van de altijd groenblijvende takken en bomen uit de heidense tijd zoals hulst en vogellijmtakken.
 

 á naar boven

DE KERSTBAL 


 
Glimmende glazen ballen en blinkende voorwerpen zoals kristal en spiegels zijn al eeuwenlang bekend, al lang voordat de kerstboom een bekend gebruik was. Heksenballen waren al populair in de 18e eeuw in Engeland, maar hun eigenlijke oorsprong is al veel ouder. Al meer dan 300 jaar geleden werden glazen ballen voor de ramen gehangen om vervloekingen, boze geesten en ongeluk af te weren. Het doel van het ophangen van deze ballen was een voorbijgaande boze geest die een mogelijk gevaar vormt voor de harmonie in huis, af te leiden. De geest raakte dan gehypnotiseerd door de schittering van de bal. Als de geest de bal aanraakte werd hij geabsorbeerd en raakte gevangen in de bal. Heksenballen  werden dus gebruikt als onheilafwerende kracht. De heks, zo geloofde men, was bang voor haar eigen spiegelbeeld en dat gold zeker voor een verwrongen beeld zoals zij zich zag in de bolle vorm. Boze heksen bleven dus ver uit de buurt van zo'n 'heksenbal'.  In Brabant kent men nog zulke ballen. Vaak worden ze daar donderballen genoemd, omdat de heksenbal ook onheil door onweersbuien zou weren. Tijdens de zonnewende feesten, eind december (rondom onze kerstviering), werden in de noordelijke landen heksenballen opgehangen omdat men dacht dat de Sjamaan (een toverpriester) zou verschijnen als de zon op het laagste punt stond.
 

Oude gegevens hierover werden beschreven door Jacob van Maerlant schreef in zijn werk ‘Der Naturen Bloemen:' voor het eerst uitgebracht in 1266.  De steen Adamas (diamant; gekristalliseerde koolstof) ‘es nutte te toeverien’ over de steen Gagat (een zwarte sterk blinkende Steen) schrijft hij: jeghen toeverie es hi goet’. Hieruit blijkt dat blinkende voorwerpen zoals kristallen of glazen spiegels heksen kunnen afweren, en al erg oud is.. Heksen zijn bang voor hun eigen spiegelbeeld en dat geldt zeker, wanneer dat beeld nog extra verwrongen wordt door een bolronde bal van zilverglas, die een ‘heksenbal’ genoemd wordt.’ (Onze volkskunst auteur dr. T. de Haan)

 
DE PIEK
De piek staat symbool voor de ster in het oosten, die de herders en de wijzen de weg naar de stal met het kerstkind in Bethlehem moest leiden.
 
GESCHENKEN
Het geven van geschenken hoort ook oorspronkelijk bij de heidense rituelen. Het hoort bij het Joelfeest, maar ook bij het feest ter ere van de zonnegod Mithras. Maarten Luther schafte in 1535 het tot dan toe de gebruikelijke Sinterklaasviering af. Niet Sinterklaas maar het kerstkindje Jezus bracht nu de gaven, oftewel de geschenken.
 
ENGELENHAAR
Grieken en Germanen kenden het haaroffer en hingen lokken afgesneden haar in de bomen. Misschien heeft ons engelenhaar hier iets mee te maken.
 

          

SANTA CLAUS
Nederlanders die zich in 1611 in Nieuw Amsterdam (USA) vestigden, brachten Sint Nicolaas mee als beschermheilige van het latere New York. De Amerikanen 'adopteerden' hem en langzaamaan veranderde hij, door toevoeging van elementen uit allerlei culturen, in Santa met zijn rendieren, arrenslee en elfjes. 
In 1931 liet Coca Cola een advertentie ontwerpen waarop twee kinderen flessen cola aan de Kerstman geven 'for the pause that refreshes.' Maar de Santa zoals men die tot dan toe afbeeldde, was niet bepaald een gezellige vent. De Zweedse kunstenaar Haddon Sundblom ontwierp in opdracht van Coca Cola de Kerstman zoals we hem nu nog kennen: een dikke, joviale  man, gekleed in rood, wit en zwart (de kleuren van Coca Cola). Tijdens de Tweede Wereldoorlog liftte Santa met Coca Cola en het Amerikaanse leger mee naar Europa.
KAARSEN
In de heidense tijden werden ter ere van de opkomende zon en de vruchtbaarheid veel licht gemaakt. Elektriciteit bestond niet, dus men deed dat door het aansteken van kaarsen. Ook werden vreugdevuren ontstoken en bomen verbrand.. Het licht zou de boze geesten op de vlucht doen jagen.
KLOKKENGELUI EN ANDER LAWAAI
Door flink lawaai te maken werden er klokken geluid, trommels werden geslagen en kanonschoten gelost. Dit alles met als enige doel, de boze geesten van de overleden te verjagen.
 
KERSTSTOL
Heeft de vorm van het  in doeken gewikkeld kindje Jezus.
 
KERSTKRANSJES
Hebben de vorm van het versierde karrewiel, de adventskrans,van het zonnewendefeest.
 

á naar boven  

RODE PADDESTOELTJES IN KERSTSTUKJES
In kerststukjes zitten vaak paddenstoelen, rood met witte stippen. Dit is een van de hallucinerende paddestoelen die door toverdokters werd gebruik. Deze wonderdokter, de sjamaan, was een tussenpersoon, die tussen de goden en de mensen stond. Hij vertoonde zijn magische krachten en voorspraak bij de goden door middel van het eten van hallucinerende paddestoelen.
 
DRIEKONINGEN
De drie wijzen in het kerstverhaal heten Balthasar afkomstig uit Arabië, Caspar uit India en Melchior uit Perzië.  Ze kenden elkaar niet. Zij bestudeerden ieder in z'n eigen land de loop van de hemellichamen. Plotseling verscheen er een nieuwe ster aan de hemel.  Door de ster van Bethlehem, die aankondigde dat er iets speciaals ging gebeuren en dat ook de wijzen uit het Oosten naar het kind leidde. Ze voelden, dat ze deze heldere ster uit het oosten moesten gaan zoeken. De drie 'wijzen' volgden deze ster en kwamen elkaar onderweg bij de stal van Bethlehem tegen. Ook de herders uit de omgeving kwamen op het 'nieuwe licht' af. De wijzen hadden elk een cadeau voor het nieuwe kindje Jezus meegenomen. Met deze geschenken drukten zij symbolisch hun wensen voor de mensen op aarde uit.
 
GOUD, WIEROOK EN MIRRE
De geschenken van de drie wijzen vertegenwoordigen de rijkdom, geen gewone rijkdom maar rijk aan betekenis.
Goud was één van de geschenken die zij de toekomstige 'koning der koningen' aanboden. Goud was een gepast geschenk voor een koning. Het goud is ook symbool van de zon en de geest en het spirituele.
Wierook was een welriekende stof die door hogepriesters werd gebruikt bij de eredienst in de tabernakel of tempel. Wierook was een passend geschenk voor een kind dat onze hogepriester zou worden.
Wierook is ook symbool van de lucht, van het mentale, het denken aan God.
Mirre werd gebruikt om de lichamen van de doden te balsemen. Mirre was een juist geschenk voor iemand die zou sterven voor de mensheid. Mirre staat symbool voor het gevoelsleven, voor de bittere ervaring soms van het leven. .Het zijn dus drie verschillende geschenken en ze zijn niet los verkrijgbaar. Alle drie zijn ze van belang voor het kwetsbare kind.
 
JOELBLOK
 Het joelblok (joel=wiel) is een blok van eikenhout. Dit blok werd vroeger in het haardvuur gegooid. men strooide er noten of veldvruchten overheen. Nadat het blok verband was, strooide men als offer aan de goden, het overgebleven as over de akkers. Men hoopte de goden gunstig te stemmen zodat de volgende oogst weer rijk zou zijn. Ook kende men geneeskrachtige werking toe aan het as

 
Jammer genoeg is het kerstfeest de laatste tijd erg vercommercialiseerd. Ergerlijk genoeg staan tegenwoordig half oktober al de kerstspullen in de winkels. Het heeft weinig meer te maken het de evangelische boodschap of verering van de zonnegod.  Men viert het als een feest van vrede, medemenselijkheid, bezinning en onderlinge verbondenheid. Helaas ziet men dit niet overal zo. Veel oorlogen op de wereld worden nog steeds uit godsdienstige overtuiging gevoerd. 
 

Glühwein

Bereiding:
Snij zowel de sinaasappel als de citroen in schijfjes. Wip de pitten eruit. Verwarm de wijn met het water, de sinaasappel en citroenschijfjes, de kruiden en de suiker, totdat de vloeistof bijna kookt. Laat de drank dan nog 15 minuten op een zacht pitje trekken (niet laten koken). Schenk de glühwein door een zeef in glazen of in aardewerk kommetjes, die eventueel zijn voorverwarmd.



Ingrediënten:
1/2 sinaasappel
1/2 citroen
1 fles rode landwijn
2,5 dl water
4 kruidnagelen
stukje pijpkaneel
100 gr suiker