Na elke regenbui
komt er weer zonneschijn.
Na elke donkere nacht
zal het weer morgen zijn.
Het is niet anders,
zo is het leven.
We  komen allemaal wel eens
van die dingen tegen

De kerk stelde Allerheiligen in op 1 november en Allerzielen op 2 november - dan werden de doden en de verlossing van de zielen in het vagevuur herdacht. Zo bleef er toch iets van de Germaanse opvattingen hangen: volgens het volksgeloof zouden 'de gelovige zielen' gedurende de eerste twee novemberdagen het vagevuur mogen verlaten en hun vroegere woonplaats bezoeken. Met dat in het achterhoofd bezocht men de graven, brandde er kaarsen en bracht men bloemen of spijsoffers. Nog altijd worden de graven bezocht en legt men er bloemen neer, als overblijfsel van de ooit, in 1006, gekerstende dodendag.

 

Sint Maarten kwam, tijdens de middeleeuwen, aan met zijn vrienden bij de poort van Trier. Het was november en erg koud. Een arme bedelaar, bibberend en verkleumd , met weinig kleren aan, zat daar tegen de poortmuur.De vrienden van Maarten keken niet op of om. Maarten had medelijden met de bedelaar en stapte van z'n paard. Het sneed zijn mantel met zijn zwaard in tweeën en gaf de helft aan de bedelaar. Meer kon hij de man niet bieden. De bedelaar nam de helft van de mantel met dank in ontvangst en warmde zich er mee. Maarten's vrienden vonden het een beetje overdreven allemaal. Maar al snel werd dit verhaal in de stad rondverteld. Toen hij 's nachts wakker werd kreeg hij een visioen van Jezus als bedelaar. Maarten maakte hieruit op, dat hij zijn leven aan God moest gaan wijden. Hij werd door zijn lieve gebaar aan de bedelaar benoemd tot bisschop van Trier. Na zijn overlijden werd hij heilig verklaard.
In mijn geboortedorp Beek lopen,  net als ik vroeger deed, ook nu nog op 11 november 's avonds kinderen mee in de optocht, voorafgegaan door Sint Maarten te paard. Volgens traditie deelt hij ook nu nog steeds, symbolisch het weinige dat hij bezit met de bedelaar. Tijdens de optocht hebben alle kinderen lampionnen bij zich. Deze dag, 11 november wordt het feest van 'delen met elkaar, ook eens aan een ander denken in deze materialistische tijd' gevierd.

á naar boven  

De Midwinterhoorn 
 

Buiten waait de wind om het huis, het is koud en guur. Ergens in de verte hoor je een klaaglijk geluid. Het geluid weergalmt over de weilanden. Plotseling is het weer stil, dan even later klinkt vanaf de andere kant een soort 'antwoord'. Voor Achterhoekers en Twentenaren een heel bekend geluid. Het hoort bij de tijd van het jaar, en is alleen te horen vanaf het begin van de adventsperiode in december tot aan Driekoningen 6 januari. Buiten deze periode is het 'verboden' op de hoorn te blazen. De hoorns worden weer voor een jaartje opgeborgen.

De oorsprong van
de midwinterhoorn

Op de midwinterhoornsite (zie links) las ik onderstaand verhaal.

Een Germaanse stam blies deze hoorn altijd tijdens de laagste zonnestand. Een gebruik overigens dat de Saksen hadden overgenomen van eerdere bewoners van ons deel van het Europese continent, namelijk de Kelten. Dit alles is geschiedkundig vastgelegd door Tacticus, een Romeins schrijver die dit gebeuren vermeldt rond het jaar 60 na Christus. Een verklaring omtrent de reden van het blazen, juist tijdens de laagste stand van de zon, kon Tacticus echter ook niet geven. Hij sprak de taal der Saksen niet en de Kelten waren al meer dan 100 jaar vertrokken uit dit gebied. Was het om de zon weer hoger aan de hemel te krijgen? Of moesten de boze geesten van de in het najaar ingezaaide velden verjaagd worden om de oogst voor het komende seizoen te garanderen? Een duidelijk antwoord op deze vragen kan niet gegeven worden. Na de Grote Volkshuisvesting en het in elkaar storten van het Romeinse rijk rond het jaar 400, breidde zich langzamerhand het Christelijke geloof uit over Europa. Ook de heidense stammen uit de regio werden door vertegenwoordigers van de kerk benaderd. Het geloof in mythen stierf hierdoor uit. Het gebruik van de "Mirreweenterhoorn" bleef echter nu met een duidelijke functie bestaan en wel de aankondiging van de geboorte van het Kerstkind, de geboorte van Christus die vrede zal brengen op aarde.

Het materiaal

De hoorn is meestal tussen 1 mtr. en 1.80 mtr. lang. Het wordt tegenwoordig gemaakt van wilgen-  berken- of elzenhout. Vroeger had men nog geen lijm om de 2 helften aan elkaar te lijmen.De delen werden met natte biezen aan elkaar gebonden en afgedicht. n de naad zit een reepje bies, dat door het water uitzet Hierdoor werden de naden van de hoorn afdicht. Daarna werd de hoorn in het begin van de adventstijd in de waterput gehangen, waardoor het hout verzadigd raakte. Door op deze manier te werken werd de hoorn loodzwaar en was niet te tillen. Men steunde daarom met het uiteinde op de put. De echo zorgde bovendien voor een mooie nagalm.  Tegenwoordig worden vaak 'droge' hoorns gebouwd. Men lijmt de delen aan Aan het dunne beginstuk van de hoorn zit in de opening een mondstuk de zgn. "hap" Deze is wat schuin afgesneden en is meestal gemaakt van vlierhout. Vlier heeft een 'zachte' binnenkant.

Het instrument

Het is een solo-instrument. De hoorns worden bijna nooit tegelijkertijd bespeeld. Wel worden er in sommige gebieden 'de roep en het 'antwoord' geblazen. Hoorns klinken bijna altijd verschillend omdat het materiaal nooit hetzelfde is. De volgorde van de tonen is per buurtschap anders. Voor zover ik weet is dit niet op schrift vastgesteld. Het blazen wordt van generatie op generatie overgebracht..

De Nederlandse componist Jurriaan Andriessen schreef een compositie voor een klassiek orkest, koor en 4 midwinterhoorns, genaamd 'Midwinterhoornsong' In 1974 werd in Hengelo Ov. dit stuk voor de eerste keer opgevoerd. De compositie is een modern klassiek stuk, waarin zowel dreigende geesten, als ook de sfeer van de winter is terug te horen. Harde winterstormen met zag, orkest en midwinterhoorn worden afgewisseld met momenten van stilte, rust en kou. Het stuk duurt ongeveer een kwartiertje.

Bron: 'd Olde Roop, midwinterhoorngroep van de Oudheidkundige vereniging Zelhem

November Slachtmaand

November is van oudsher de slachtmaand.

Op praktisch iedere boerderij werd een varken geslacht om zo gedurende langere tijd toch iets van vlees in huis te hebben. Het varken dat voor de slacht was bestemd, was al enkele weken gevoerd met roggemeel. Hierdoor werd het spek mooi blank en lekker van smaak. Het varken werd door een huisslachter door de kop geschoten en daarna op een ladder vastgeknoopt. Allereerst werd het varken met ketels kokend water overgoten om zo met een krabber het stugge haar van de huid te krabben. Men had op de delle of in de schuur een ‘fornuuspot’ waarin telkens water werd gekookt boven een houtvuur. Door de huisslachter werd de halsslagader doorgesneden zodat het bloed kon worden opgevangen, dit werd gebruikt om bloedbrood van te maken. De keurmeester kwam om het varken goed te keuren en stempels op het varken te zetten. Dit was het moment dat noabers (buren) en familie kwamen voor het ‘vetpriezen’ (het varken keuren). Hierna werd het varken aan stukken gesneden en begon het echte werk: buren en/of familie werden hierbij ingeschakeld, ieder had zijn eigen specialisme. Zo kwam er b.v. een vrouwelijk familielid die goed was in het darmen schoon maken. Alles werd verwerkt, er werd bijna niets weg gegooid: de grote stukken vlees werden in een houten kuip met pekel gelegd. Daarna werd er o.a. metworst, spek en nägelholt van gemaakt, die aan de ‘wieme’ (plafond van de woonkeuken) te drogen werden gehangen. Van de kleinere restanten werd o.a. Bloodworst, Balkenbrie, Heufdkeze en Longenworst gemaakt. Zelfs de tong werd gekookt, ontveld en opgegeten. In het buurtschap Noordijk (bij Neede) wordt ieder jaar nog gedaan aan ‘vet priezen’. Iedereen kan daar een kijkje gaan nemen.

(met dank aan de vertelster, moeder van Dinie Elburg)
 

Balkenbri-j

1 kg varkens- of rundvlees (kaantjes, lever, worst, kopvlees)
250 gram spekblokjes
500 gram boekweitmeel
2 liter water
zout en peper
gemalen kruidnagels en anijszaad
naar keuze: 100 à 150 gram krenten